01
دسامبر

نکاتی در لیتوگرافی سررسید (ترام چیست؟)

درباره فیلم لیتوگرافی

کارچاپ ، درواقع ازمرحله لیتوگرافی باتهیه فیلم آغاز میگردد. فیلم شبیه به طلق شفاف باسه قسمت اصلی است :

  1. حامل قشر حساس (پایه)
  2. قسمت رابط
  3. امولسیون : برومور نقره – کلرور نقره – یدورنقره

قسمت امولسیون رااصطلاحاً “ژله” می گویند. درچاپ افست معمولاً ژله را ناخوانا می گیرند تا زینک خوانا وکارچاپ شده نیزخوانا چاپ گردد. اما گاهی پیش میآید که درچاپ افست ، لازم است ژله خوانا وزینک ناخوان باشد وآن هنگامی است که مثلاً یک برچسب پشت شیشه ای چاپ میشود.

درهرحال هنگام تهیه زینک بایستی سطح ژله بازینک درتماس باشد آنگاه نوردهی به زینک آغاز گردد وبدنبال آن ظهور زینک انجام شود. چنانچه غیرازاین عمل شود وژله باسطح حساس زینک هنگام نوردهی درتماس نباشد ، نور درعبورازحامل وقسمت رابط فیلم شکسته شده تصاویر ونوشته به خوبی برروی زینک ثبت نمی گردد.

برای تشخیص طرفی که ژله قراردارد ، کافی است فیلم رادرنورحرکت دهید ، آنطرف ازفیلم که درمجاورت نور، مات است ونور را منعکس نمی کند ، ژله فیلم است.

هنگامی که طراحی شمابپایان رسید فایل خودرا (که همه موارد گفته شده رادرمورد آن رعایت کرده اید ازجمله تبدیل به منحنی کردن نوشته ها ، رعایت TIFF یا EPS بودن تصاویر و… )روی CD یا Optical یا چنانچه کم حجم است بر روی دیسکت به لیتوگرافی تحویل دهید. درلیتوگرافی فرمی جلوی روی شما قرار میگیرد که حاوی مشخصات وموارد مختلفی است وبایستی تکمیل گردد.

ازجمله این مشخصات اندازه ترام میباشد که بایستی بسته به نوع کار ، عدد آنرا یادداشت کنید. موارد دیگر نیز درفرم وجوددارد ، ازجمله نوع چاپ ونوع کاغذ و… براساس این اطلاعات ، شکل ترام توسط خود لیتوگرافی مشخص خواهد شد. درصورتی که نکته مجهولی برای شما وجود دارد بهتراست ازلیتوگرافی بپرسید. پس از پرکردن فرم براساس آن ازفایل شماخروجی فیلم تهیه میشود.

ترام

ترام درواقع کوچکترین جزء یک کارچاپی است بگونه ای که وجود آن باعث ایجاد یک تصویر رنگی لطیف درکارچاپ است. آگاهی ازاشکال مختلف ترام ، زاویه ترام واندازه آن موجب رسیدن به یک کارچاپی مطلوب خواهد شد.

شکل ترام

احتمالاً شکل ترام نکته ای است که کمتربه آن توجه میشود. طراحان کاراسکن تصاویرخود را انجام داده عکس رادرطرح خود می گنجانند. کارنهایی پس ازآماده شدن به لیتوگرافی تحویل داده می شود. ممکن است فیلم وبه دنبال آن زینک مورد نظر رانیز کنترل کنند اما تقریباًهیچ گاه شکل ترام رابرای لیتوگرافی مشخص نمی کنند. البته لیتوگرافان حرفه ای می دانند که شکل ترام رابراساس نوع چاپ ونوع کارچگونه انتخاب کنند ، امااین نکته ای است که طراحان وناظران چاپ نیزبایستی ازآن آگاهی داشته باشند. اشکال مختلف ترام باتنوع بسیارمثلاً دایره ، بیضی ، مربع ، فانتزی ، لوزی ، لانه زنبوری و… وجود دارد. اما همه آنها برای هرکارچاپی مناسب نیستند. درکارچاپ افست معمولاًازترام مربع استفاده میشود. چراکه بدلایل بصری این ترام واضضح تردیده میشود ودرچاپ افست مناسبترین است. اما ترام بیضی درمحدوده Midtone لطافت وظرافت خاصی به تصویر میدهد. بنابراین شایدبرای چاپ تصاویروچهره ونقاشی های ظریف استفاده ازترام بیضی مناسبتر باشد. ترام های دیگر معمولاًدرچاپ هلیوگراور و… کاربرد دارند.  وقتی به ترام های چاپ افست روی زینک دقت کنید متوجه خواهید شد که درنقاط تیره ، ترام ها درشت ترودرنقاط روشن ، ترام ریزتر است. امادرچاپ هلیوگراور اندازه ترام ها درهمه جای سیلندر هلیو ، یکی است وتاریک وروشنی طرح باتغییر درمیزان گودی ترام ها ایجاد می گردد. بنابراین درمیابیم که شکل ترام درچاپ های گوناگون متفاوت است درچاپ افست معمولاً ازترام بشکل مربع ، دایره وبیضی اسستفاده می گردد درحالی که درچاپ (هلیوگراور)ازترام هایی بشکل آجری ولانه زنبوری استفاده میشود.

زاویه ترام

درچاپ برای اینکه رنگها درست روی هم قرار گیرند ویک کار رنگی را درست نمایش دهند بایستی ترام گذاری صورت گیرد. این ترام ها بایستی درزوایای مختلفی نسبت به هم قرارگیرند. همانطور که می دانید یک کاررنگی باچهار رنگ CMYK درچاپ ساخته میشود اما چنانچه زاویه ترام هرچهاررنگ CMYK یکی باشد آنچه که دیده خواهدشد نقشی تیره وتارونامشخص خواهد بود ودرست به همین دلیل است که زوایای مختلف ترام ایجاد گردیده تاهمنشینی رنگها CMYK بدرستی صورت گیرد وچاپ زیبایی ازیک کاربه باربنشیند. قبل ازآنکه به زوایای استاندارد رنگهای CMYK بپردازیم چند نکته قابل ذکراست ، نکته اول اینکه ازنظر بصری وبراساس اعصاب بینایی زاویه ۴۵ درجه کمترین دید و ۹۰ درجه یا صفر درجه بیشترین زاویه دیدرا بما میدهد.  مثلاً لوزی بدلیل اینکه قطرهای آن زاویه ۹۰ درجه باهم می سازند نسبت به مربع که قطرهای آن زاویه ۴۵ درجه می سازند بهتر وزودتر دیده میشود.

نکته دوم اینکه چنانچه اختلاف بین زاویه ترام مختلف کمتراز ۳۰ درجه باشد ، حالتی خاص درچاپ پدیدمی آورد که به آن ” پیچازی ” می گویند. دراین وضعیت لطافت کاررنگی ازبین رفته پیچش های متعددی در کارچاپی دیده میشود.

بنابراین دراینجا بایستی این دو نکته رامدنظرداشت وبراساس این اطلاعات زاویه ترام مناسب را به هرکدام ازرنگهای CMYK اختصاص داد. براساس دانسته های فوق زوایای ترام استاندارد برای چاپ افست وبسیاری ازانوا دیگرچاپ به این صورت درنظرگرفته شده است : C=15 M=75 Y=0 K=45

دقت درزاویه دادن به ترام ها حائزاهمیت است. رنگ مشکی یا k بدلیل اینکه بیشتراز همه رنگها قابل دیده است درزاویه ۴۵ درجه که کمتربه چشم میآید قراردارد ورنگ زرد که کم رنگترین رنگ CMYK است درزاویه صفر یا ۹۰ درجه که بیشترین به چشم میآید قرارداده شده است. این زاویه ترام باعث میگردد که حداقل اختلاف زاویه دوترام که ۳۰ درجه است نیزبین رنگهای CMYK رعایت شده باشد. تنها رنگ زرد است که بادورنگ  CوM اختلاف ۱۵ درجه ای یعنی کمتر از ۳۰ درجه دارد که البته به دلیل کم رنگ بودن رنگ زرد مسئله پیچازی پیش میآید.

گاهی برای انواع دیگر چاپ زاویه ترام ها راکمی تغییر می دهند تاحالت مناسبتری برای آن نوع چاپ ایجادگردد. مثلاً درچاپ افست رول ، گاهی زوایا به شکل C=75 M=45 Y=O K=15 تغییر می کند. اکنون بادانستن اطلاعات فوق به نکات جالب توجه دیگری دست می یایبد. دریک کارچاپی ۲ یا ۳ رنگ که بشکل تفکیکی چاپ میگردد درانتخاب رنگها وزوایای ترام ، دقت لازم راداشته باشید. مثلاً اززینک زرد برای چاپ رنگ تیره به همراه رنگهای تیره دیگر استفاده نکنید زیرا احتمال پیچازی وجود خواهد داشت. البته این مسئله درحالتی که رنگ هایی تفکیکی درجایی باهم ترکیب شوند وگرنه چنانچه درهمه جای کارچاپی رنگهابشکل تفکیکی ومجزا چاپ گردند ، اشکالی ایجادنخواهد شد.

اندازه ترام

اندازه ترام هملان ریزی ودرشتی ترام است که برحسب نقطه یا خط درسانتی متر یااینچ بیان میگردد ومعمولاً برحسب lpi یا خط بر اینچ بیان میشود.  هرچه lpi بیشتر باشد ترام ریزتراست یعنی تعدادخط بیشتری دریک اینچ جامیگیرد وهرچه lpi کمترباشد ترام درشت ترمی باشد. کنترل وکارباترام های درشت تر، ساده تر است اماجزئیات درچاپ ترام های درشت تردیده نمیشود.  برای چاپ های مختلف اندازه ترام متفاوت است. درچاپ افست معمولاً از lpi 150 تا lpi ۲۰۰ چاپ صورت می گیرد. اما میزان انتخاب اندازه ترام به موارد متعدد بستگی دارد ازجمله نوع ماشین چاپ ، کاغذ مورد استفاده ، مرکب چاپ وعوامل بسیار دیگر. بنابراین بالا رفتن lpi باوجود آن دقت کاررا بیش تر می کند اما گاهی به دلیل ناتوانی ماشین چاپ یانوع کاغذ دقت لازم انتقال نمی یابد. بنابراین انتخاب مناسب اندازه ترام به کارچاپی لطافت لازم راخواهد داد.

تشخیص ترام وخصوصیات آن

اکنون که باترام وخصوصیات آن آشناشدید کافی است یک ذره بین چلپ (لوپ) دراختیار گرفته ، ازنیای ترام لذت ببرید. لوپ خودرا روی یک کارچهاررنگ بگذارید آنچه مشاهده می کنید یا یک سطح کامل پرازرنگ است که تن پلات می گویند یااینکه از نقاط رنگی فراوانی تشکیل شده که بازوایای مختلف درکناریکدیگر قرارگرفته اند وبین آنها سفیداست درچنین وضعیتی نقاط رنگی سایان ، مژنتا ، زرد ومشکی ( CMYK ) راجداگانه یادرکنارهم خواهید دید وهمین وضعیت باعث ایجادجلوه زیبای تصاویر می شوند. در یک کار چهار رنگ ، ترام ها به گونه ای درکناریکدیگرمی نشینند که تشکیل یک گل رامی دهند. دربهترین حالت وصحیح ترین وضعیت قرارگیری ترام ها ، این گل منظم وکامل است. امااگردهریک ازرنگها جابجایی رخ دهد زیبایی ونظم گل ازبین می رود. بنابراین چنانچه کاری رابعدازبرش ملاحضه می کنید ازشکل گل ترام میتوان درمورد کیفیت چاپ نظر داد.

اکنون روشی رابرای تشخیص درصدترام باهم مرور می کنیم. به حاشیه کناری یک سندچاپ شده دقت کنید ، همان جایی که ترام رنگهای مختلف راقرارداده اید، وقتی که لوپ خودرا روی این ترام ها حرکت میدهید به ترامی می رسید که شطرنجی کامل است ، دقت کنید که این وضعیت ترام ۵% را نشان میدهد. بنابراین چنانچه ترام رنگ بخصوصی را مشاهده کردید که ازوضعیت شطرنجی پرتر بود ، درصدآنراباتوجه به ۵۰% (حالت شطرنجی) واندازه ترام روی کارمیتوانید تشخیص دهید.

هرچه بیشت ترتمرین کنید دقت تشخیص شما بالاترخواهد رفت. بنابراین باقراردادن لوپ روی هر قسمت کاربباتفکیک چشمی رنگ های CMYK وبررسی جداگانه آنها به راحتی اماباتمذین میتوانید درصد رنگهایی را که درقسمت هایی مختلف یک کارچهاررنگ چاپ شده است تضشخیص داده وباکنترل ترام کیفیت چاپ را بررسی نمایید.